Czerniak złośliwy


Czerniak złośliwy to najbardziej niebezpieczny nowotwór skóry, charakteryzujący się szybko powstającymi przerzutami, a co za tym idzie –  wysoką śmiertelnością. Czerniak jest nowotworem rozwijającym się z melanocytów – komórek barwnikowych skóry. Może rozwinąć się zarówno na skórze niezmienionej -60% , jak i w obrębie znamion melanocytarnych – 40%.

czerniak

Czerniak złośliwy – etiopatogeneza

Powstawanie komórek nowotworowych jest stałym, wręcz fizjologicznym procesem zachodzącym w naszym organizmie. Są one jednak natychmiast eliminowane przez układ odpornościowy, który nie dopuszcza, by taka komórka rozmnażała się dalej. Niestety, czasem dochodzi do „przepuszczenia” patologicznej komórki przez gęste sito nadzoru immunologicznego i powstania szybko namnażającej się populacji komórek nowotworowych. Oczywiście układ odpornościowy zauważa w końcu intruzów, lecz zazwyczaj jest już ich za dużo by mógł je pokonać.  Zachwiane  mechanizmy immunologiczne wydaja się być ważne w etiopatogenezie czerniaka, o czym świadczy 5 razy częstsze występowania tego schorzenia u chorych poddanych leczeniu immunosupresyjnemu.  Do innych czynników sprzyjających powstaniu czerniaka należą hormony, o czym świadczy częstsze niż w normalnej populacji pojawianie się czerniaka u kobiet ciężarnych lub w okresie dojrzewania.

Najważniejszym jednak czynnikiem wywołującym czerniaka, uznawanym przez cały świat naukowy, jest promieniowanie słoneczne. Dlatego też ochrona przed nim jest podstawowym założeniem profilaktyki czerniaka.

Czerniak – czynniki ryzyka

  • wystąpienie choroby w rodzinie
  • obecność znamion atypowych
  • obecność znamion wrodzonych
  • jasna karnacja
  • bardzo duża ilość  znamion barwnikowych
  • oparzenia słoneczne w dzieciństwie

Czerniak – główne typy

  • szerzący się powierzchownie, 60-70% przypadków, najczęstsza postać choroby
  • guzkowy, 10-30% przypadków, najgorzej rokująca postać choroby
  • wychodzący z plamy soczewicowatej, 5-10% przypadków
  • w obrębie kończyn wywodzący się z plam soczewicowatych, 5% przypadków

Najczęstsza postać czerniaka – czerniak szerzący się powierzchownie, pojawia się głównie w średnim wieku. Ma on najczęściej postać plamy, nieregularnie przebarwionej, w obrębie której pojawiają się drobne guzki o nierównych zarysach. Dość często pojawia się na kończynach dolnych i tułowiu. Wzrost nowotworu jest raczej powolny, wielomiesięczny.

Czerniak guzkowy pojawia się najczęściej w okolicy głowy, karku i pleców. Częściej pojawia się u mężczyzn, przebieg jest szybki, kilkumiesięczny. Mimo, iż czerniak wywodzi się z komórek barwnikowych, zdażają się postaci bezbarwnikowe. Są one niezwykle złośliwe, brak barwnika związany jest bowiem z niskim zróżnicowaniem komórek nowotworu i agresywnym wzrostem.

Szybkie rozpoznanie czerniaka jest podstawowym warunkiem zwiększenia szans na jego wyleczenie. Podstawową  metodą leczenia jest wycięcie chirurgiczne. Po badaniu histopatologicznym podejmuje się decyzję co do poszerzenia granic wycięcia i usunięcia okolicznych węzłów chłonnych. W przypadkach rozprzestrzenienia się choroby, stosuje się chemioterapię. Powodzenie chemioterapii zależy od wielu czynników i prowadzone jest na oddziałach onkologicznych.

Rokowanie

Rokowanie w czerniaku zależy głównie od jego stopnie zaawansowania.  Jednym ze sposobów oceny jest tak zwana skala Clarka, określająca grubość nacieku nowotworowego:

1/ Zmiany powierzchowne, dotyczące jedynie naskórka

2/ Zmiany dochodzą do  górnej części warstwy brodawkowatej skóry

3/ Zmiany obejmują całą warstwę brodawkowatą skóry

4/ Zmiany dochodzą do warstwy siateczkowatej

5/ Zmiany dochodzą do tkanki podskórnej

Przeżycie 5 letnie waha się w granicach 85% w stadium I a 0% w stadium V.

Znamiona a czerniak

Czerniak często rozwija się w obrębie niektórych znamion barwnikowych, dlatego ważna jest ich regularna kontrola dermatoskopowa. Niezależnie od tego, choroba może rozwinąć się też na skórze uprzednio niezmienionej. Sprawą niezmiernie istotną jest  codzienna fotoprotekcja, gdyż promieniowanie słoneczne może przyczynić się do rozwoju tej choroby. Badając znamiona, zwracamy szczególną uwagę na następujące parametry, mogące być objawem ich ewolucji w zmianę niebezpieczną:

  1. Asymetria
  2. Nieregularne granice
  3. Nieregularne wybarwienie, niebieskoszary welon
  4. Rozmiar powyżej 0,4 cm
  5. Szybko zmieniający się kształt, kolor. uniesienie

Leczenie

Kluczowe jest szybkie wykrycie czerniaka, gdyż w stadium „in situ” tzn., gdy nie wnika w głębsze warstwy skóry, możliwe jest całkowite wyleczenie. W stadiach późniejszych, gdy choroba przeniknie do głębszych warstw skóry i  zajmie okoliczne węzły chłonne, odsetek wyleczeń jest  niewielki. Główne metody to zabiegi chirurgiczne i chemioterapia. Niektórzy naukowcy zaznaczają kwestię genetycznych skłonności do czerniaka. Jeżeli ktoś z naszych bliskich krewnych miał czerniaka, wskazana jest wzmożona czujność i regularne kontrole dermatologiczne.

Profilaktyka czerniaka

Główną kwestią jest unikanie poparzeń skłoneczych,  fotoprotekcja, regularna kontrola dermatoskopowa.